ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )

697

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )

آن را 16 قه ، 52 جه ، و عرض جغرافيائيش را 45 قه ، 35 جه ، نوشته . و به‌هرحال ، مرحوم حاجى از اجله و أعاظم علماء عصر خود در تهران بوده و در انظار دولت و ملت شهرت و اهميتى بسزا داشته ، شرح احوالش را خود چنان كه اشاره نموديم در « توضيح المقال » نوشته و در « المآثر : 138 ستون 1 » نيز عنوانى براى او قرار داده ، و از آنها چنين برآيد كه وى در اين سال - بنص « توضيح المقال » - در قريه كن مرقوم متولد شده ، و در أوان كودكى بسعى و التماس خود بجانب معلم رفته و در اندك مدتى از آن بىنياز گرديد و اصرارى سخت در دخول علوم عربيت و ادبيت نمود و تا بيست سال كسانش او را از آن باز مىداشتند تا بدعوات شافيه و شفعاء كافيه پس از بيست سال اسباب آن برايش فراهم شد ، و پس از چندى توفيق مجاورت عتبات عاليات را يافت و بدان روضات با بركات شتافت و از فيض سكونت آن خاك پاك ، علوم شرعيه را در خدمت صاحب « جواهر » و شيخ انصارى تحصيل و تكميل نمود ، و بتأليف مباحث اصول مشغول شد ، و نوشتجاتى سودمند در بيشترى از مسائل أوامر و نواهى و مفاهيم و استصحاب در رساله‌ئى مستقل از او نمودار گرديد ، بلكه از آن فن جز اندكى باقى نمانده بود كه در سال 1244 طاعونى سخت در عراق عرب پيدا شد كه تقريبا تا دو سال امتداد داشت ، و بدين سبب و اسبابى ديگر مانند ديگران از علما از اشتغال كناره گرفت و تا دو سال زيادتر در حل و ترحال اسفار بسر آورد تا دوباره توفيق زيارت آن اراضى مقدسه را دريافت ، و چون فوات علما و فقدان رجال و قرب اجل و انقطاع آمال را مشاهده نمود مشغول بتأليف فقه گرديد ، و از بابت عدم كتب و اسباب لازمه آن را به ترتيب معهود نمىنوشت ، بلكه در هرجا پس از جهد بليغ آنچه محتاج اليه آن محل بود ؛ تأليف مىكرد ، و چندين رساله در ابواب متفرقه پرداخت . تا اينكه در سنه 1262 توفيق سفر زيارت حضرت امام رضا ( عليه السلام ) و ضمنا زيارت پدر خود و ساير ارحام را در طهران دريافت و در آن شهر ساكن شد و بخواست خداى تعالى رياستى شايان و تمولى بىپايان بهم رسانيد ، چنان كه در « المآثر » فرمايد : بعزت نفس و مناعت جانب از أبناء جنس امتياز داشت ، اهل ديوان وى را رئيس المجتهدين مىنوشتند ، و حق تعالى آن عالم عامل و فقيه كامل را بفرط ثروت و طول عمر و نفاذ امر اختصاص بخشيده بود .